16-12-06

bijeenkomst september 2006

 Verslag van bijeenkomst zaterdag 16 september 2006.

 

Na een kort  inleidend gesprek zijn we gestart (met een frisse pint op rekening van de voorzitter, want weer jarig geweest tijdens de Perseiden) met het opsommen van de onderwerpen. De volgende noties op het bord;

 

  1. Pluto (Lambert)
  2. 22° (Jan)
  3. Rand van het heelal (Mark)

 

We kozen te beginnen met de vraag van Mark; wat is de rand van het heelal?  Jan merkt op dat dit kosmologie was. Op vraag van Mark wat het verschil is hebben we uitgelegd welk het verschil is tussen astronomie en kosmologie. Het ene beperkt zich tot de feiten die we in de ruimte waarnemen. Kosmologie, daarentegen, gaat verder, veel verder.  Het is eigenlijk allesomvattend, tot aan het filosofische toe. Tijdens het gesprek kwamen we daar achter.

 

Het beantwoorden van deze vraag deden we door te  vertrekken van een voorstelling van het heelal. Als voorbeeld kwam de beruchte ballon weer op de proppen. We toonden aan het heelal te vergelijk is met het oppervlak van een ballon; er is geen rand, er is geen einde.  We vertrokken van de Big Bang ( niet Fred Hoyle, maar George Lemaitre die het idee postuleerde), bekeken de verschillende tijdperken, bespraken wat er eigenlijk gebeurde. Van pure energie in een eindeloos dicht punt (singulariteit) naar materie, via uitdijing, afkoeling, condensatie en gravitationele bindingen tot hemellichamen. We merkten wel op dat deze voorstelling heel simplistisch was, er zijn zijwegen te bewandelen (hebben we ook gedaan).

 

Dat deze vraag niet een, twee, drie te beantwoorden is en dat de vele zijtakken het gesprek openbrak tot aan het filosofische. We weten tegenwoordig meer en meer; hogere technologieën fijntunen de sterrenkunde. Het is een nimmer aflatend proces, waar iedereen voordeel mee heeft. Jan liet weten dat de onbekende donkere materie een aanwezigheid zou hebben van 25 x hoger dan dat wat we dachten te weten. Op kosmologisch vlak heeft dit natuurlijk een serieuze impact. We hebben de evolutie van het heelal onder de loep genomen; een rechtstreeks gevolg van de vorige vaststelling. We bekeken het pulserend heelal, welke processen de sterren ondergaan in hun aanmaak van nieuwe, zwaardere elementen, we hadden het over de interactie van materie en energie. Ijzer hoeft per definitie niet de laatste stap in de vorming van elementen te zijn. Enkel als je de processen gaat bekijken die deeltjes-interactie hebben. Dan wel. Een ander verhaal zal het worden als je energie gaat toevoegen; kijk maar wat er gebeurd bij een supernova. De ster klapt in elkaar,  de inwendige temperatuur en druk stijgt razendsnel tot ongekende hoogtes en alle benodigdheden voor nieuwe fusie zijn aanwezig. Nog zwaardere elementen, zoals bismuth, goud en uranium kunnen gevormd worden. We reflecteerden over de Ultra Deep Wide Field-opname van Hubble. In een schijnbaar leeg gebied waren ontelbare stelsels die zien op een afstand van 13 miljard lichtjaren. Jan verduidelijkt op het bord hoe dit mogelijk was. Een jong heelal met een hoge dichtheid is een heelal waar alles heel snel gaat, ook de vorming van sterren en stelsel. Een heel boeiende uiteenzetting door de ganse groep.

 

Als tweede punt: Pluto. De ganse discussie die momenteel loopt maakte dat niemand van de aanwezigen nog kon vertellen hoeveel planeten ons zonnestelsel op dit moment telt. Jan haalde een artikeltje uit Heelal aan: De waarneming van Vulcanus door Lescarbault (1814-1894). Deze persoon, een dokter, zag op 26 maart 1859 een transit van een planeet (?) over de schijf van de zon. Lescarbault was niet de eerste de beste. Hij beschikte over een eigen waarnemingsplatform en had reeds eerder gedetailleerde studies aan de zonnevlekken gedaan. De waarneming werd berekend en men kwam uit op een planeet met een baan tussen de zon en Mercurius.  Men berekende een omloopstijd van 19.3 dagen op een afstand van 0.14 AE en een massa van 1/17e van Mercurius.  Na de eerste waarneming en de berekeningen werd Vulcanus nooit meer gezien. Mogelijk zag men toentertijd een komeet voor de zon doortrekken?

 

Als derde item op het bord: 22°, opgegeven door Jan Hermans.  22 graden, liet Jan weten, had alles te maken met refractie en reflectie van licht. Lichtsnelheid in een vacuum reist aan een snelheid van 299.792.458 meter per seconde. Wij hebben het meestal, voor het gemak, over 300.000 km/s. Nu, vandaag hebben we het over exacte getallen: 299.792.458 meter per seconde. Niet voor niets, want Jan vroeg of we wisten wat er met die snelheid gebeurde als het licht door een ander medium zou reizen. Hij liet ieder eens een gokje wagen; hoe snel is het licht als het door glas gaat? De antwoorden waren nogal verschillend; één iemand had het juist! Licht reist door water 210.000 km/seconde en door glas met een snelheid van 150.000 km/sec. Wat leert ons dit? Hoe dichter de materie waardoor het licht moet reizen, des te lager zal haar snelheid zijn. Het word nog mooier. Jan vroeg ons wat er met het licht van een onderwaterlamp gebeurd? Ik de lamp zelf (van de gloeidraad tot aan de wand van de glasbol zal het licht de gekende lichtsnelheid hebben (299.792 km/s), door de glasschil van de lamp valt deze snelheid terug naar 150.000 km/s om dan vervolgens weer verder te gaan aan een snelheid van 210.000 km per seconde, want het medium is water.  We toetsten deze stelling aan andere mediums, zoals bijvoorbeeld onze eigenste atmosfeer.

 

Nu, licht door glas geeft breking (refractie) en reflectie. Jan tekende de verschillende stralengangen  op het bord en verduidelijkte het een en ander.  We bekeken het brekingsproces in regendruppels van 2mm en merkten op dat bij hele kleine druppels (0.02mm) er geen breking kan zijn.  Via dubbele regenbogen kwamen we uit bij cirrusbewolking. In de hoge cirruswolken vinden we heel veel hexagonale ijskristallen. Deze kristallen hebben de eigenschap dat, door hun vorm, ze heel veel breking kunnen veroorzaken. Hetgeen we dan zien is een halo. De uitvalshoek van de lichtstralen bedraagt 22°.  Een verrassend einde van een zeer geslaagde avond.  Dank aan de gehele groep voor het  interactieve meedenken!!!

 

13:26 Gepost door LBe in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.